Artikel: Geld is nooit neutraal - wat de Positive Finance Day liet zien

Verslag van de achtste Positive Finance Day bij Triodos: waarom geld nooit neutraal is, wat het Global Justice Report betekent en wat dit vraagt van merken.

Acht edities, en het voelt nog steeds niet als een braaf bankcongres. Op woensdag 10 juni kwam de financiële sector samen bij Triodos Bank in Driebergen voor de achtste Positive Finance Day. Thema: naar een vitale economie. Georganiseerd door MaatschapWij met Dazure, mede mogelijk gemaakt door Triodos, en vanaf de eerste editie getrokken door initiatiefnemer Willem Vreeswijk, oprichter van het New Financial Forum en inmiddels actief via stichting MaatschapWij. Vanuit BR-ND People zaten Kim Cramer, Robert Essenstam en Alexander Koene in de zaal.

Eén zin droeg de hele middag: geld doet altijd iets, en bijna niemand vraagt voor wie.

Geld is nooit neutraal

Hans Stegeman, hoofdeconoom van Triodos Bank, opende zonder omtrekkende beweging. Geld is geen ding, maar een relatie. Elke euro die je uitgeeft, belegt of uitleent heeft een wederpartij; een adres. Bijna al het digitale geld dat we gebruiken is privaat geld, gemaakt door commerciële banken op het moment dat ze krediet verstrekken. We doen alsof het een neutraal rekenmiddel is. Het is een keuze.

Stegeman sneed het onderscheid open tussen productief en niet-productief beleggen. Productief: er verrijst een windpark, een fabriek, een opleiding. Niet-productief: een tweedehands obligatie wisselt van eigenaar en in de echte wereld beweegt niets. Het financiële systeem heeft drie taken, betalingen regelen, kapitaal naar de juiste plek brengen en risico's beheren, en op alle drie scoort het een onvoldoende. Duurzaamheidsrisico's worden te laag ingeschat of doorgeschoven naar een vage 'iemand anders, later'.

Zijn vraag aan de zaal was ongemakkelijk in zijn eenvoud: snap je wat jouw geld doet, en durf je te vragen voor wie en met welk effect?

Heidi Leenaarts, oprichter van United Economy, pakte het bij de andere kant beet: hoe verander je het geldsysteem van onderop? Haar netwerk van ruim 700 bedrijven en 1.100 mensen is het bewijs dat 'van onderop' geen wensdroom hoeft te blijven.

Groene groei is geloof, geen bewijs

Daarna sneuvelde een geliefd geloofsartikel: dat groei en een gezonde planeet samengaan zolang we maar efficiënter worden. De wetenschap is daar niet gerust op.

William Stanley Jevons zag het al in 1865. Maak een machine zuiniger en het verbruik gaat omhoog. Efficiëntie maakt een dienst goedkoper, goedkoper lokt meer gebruik, en de winst lekt weg. Moderne studies bevestigen dat dit rebound-effect 30 tot 100 procent van de milieuwinst opeet (Sorrell, 2009). Het beeld dat bleef hangen: drie generaties Volkswagen, een motor die twee keer zo zuinig werd, een verbruik dat rond de 7,5 liter per 100 kilometer bleef plakken. De auto's werden gewoon groter.

Econoom Paul Schenderling, auteur van Er is leven na de groei, legde daar een onderbouwd alternatief naast. Hij leunde op het Global Justice Report, dat het World Inequality Lab onder leiding van Thomas Piketty op 4 juni presenteerde: de eerste volledig doorgerekende route van nu naar 2100. De uitkomst is allesbehalve braaf.

Eén cijfer maakt de afstand voelbaar. Voor onze consumptie, export en investeringen werken omgerekend 13,7 miljoen mensen voltijds in het mondiale zuiden. We zien ze nooit. De oplossing is geen liefdadigheid; het is een leefbaar loon voor de mensen die ons spul nu al maken.

De lessen van het Global Justice Report

De kern is bijna ontnuchterend simpel. Een leefbare planeet en een hoog welzijn voor iedereen kunnen samengaan, op één voorwaarde: drie dingen gebeuren tegelijk. De uitstoot snel omlaag. De rijke wereld van overconsumptie naar genoeg, met minder gewerkte uren, minder materiaal en ander eet- en landgebruik. En de ongelijkheid in inkomen, vermogen en macht fors omlaag, tussen landen en binnen landen. Het is geen menu waaruit je kiest; de drie werken alleen samen.

Piketty's doorrekening voor 2100:

Inkomens in alle landen naar zo'n 5.000 euro per maand per persoon. De huidige kloof van zestien keer gaat dicht.
Het aandeel van de armste helft in het mondiale vermogen klimt van 2 naar 30 procent; dat van de miljardairsklasse zakt van 6 naar 0,05 procent.
Bijna negen op de tien mensen verdubbelen hun inkomen en werken ongeveer de helft van de huidige uren.
De opwarming blijft onder 1,8 graden, tegenover ruim 4,5 graden bij ongewijzigd beleid.
Een Global Justice Fund investeert tussen 2030 en 2060 gemiddeld 10,3 procent van het mondiale bbp per jaar, betaald uit een mondiale vermogensheffing, een wereldwijd staatsfonds en een belasting op de allerrijksten. Nu gaat naar internationale samenwerking minder dan een half procent.

De boodschap onder de cijfers is onvermijdelijk: op een eindige planeet maakt minder ongelijkheid klimaatherstel pas mogelijk. Delen is hier rekenkunde geworden.

Verhalen bewegen wat cijfers niet raken

MaatschapWij bracht het menselijke tegenwicht. Cijfers verklaren een systeem; een verhaal zet mensen in beweging. Neem Emily: ondernemer, omgevallen door corona, dakloos met twee kinderen, en ondanks meer dan honderd betrokken hulpverleners amper vooruit. Geen pleidooi voor medelijden, maar voor wederkerigheid. Vervang Emily door een vluchteling, door biodiversiteit, door het klimaat: de vraag blijft of we elkaar nog als wederpartij zien.

Daarom is een goed verhaal geen versiering. Het is de brug tussen een abstract systeem en het gedrag van echte mensen.

Wat dit betekent voor merken, en de mensen erachter

Hier wordt het onze tafel. De economie die hier werd geschetst, vraagt niet om een nieuwe slogan. Ze vraagt om ander gedrag. En gedrag is precies waar een merk zichtbaar wordt.

De rode draad voor bedrijven heette sufficiëntie: wederkerigheid in de keten levert op lange termijn minstens zoveel op als kale efficiëntie. De voorbeelden waren concreet. Fairphone, dat leefbare lonen aan circulair ontwerp koppelt. ProRail, dat stuurt op materiaalrendement. Zeeman en Lidl, die opschuiven naar een leefbaar loon in hun productie. Het recept dat bleef hangen: investeer de winst van je oude model in je nieuwe model. Verbouwen terwijl de winkel openblijft.

Voor wie merken bouwt, is dat eerder een gedragstoets dan een campagnebriefing. Een merk dat zegt bij te dragen aan een vitale economie maar volumegroei als enige doel houdt, valt door de mand zodra een klant of medewerker doorvraagt. Waar de grens loopt tussen oprechte verandering en greenwashing, zetten we eerder uiteen. Wie het meent, verandert eerst wat hij doet; de woorden volgen vanzelf. Mensen voelen feilloos het verschil tussen een belofte en een gewoonte.

De vraag die bleef hangen

De dag eindigde met workshops en een duurzaamheidsprijs, maar de scherpste opdracht paste op één regel. Voor wie werkt jouw geld, en wat verandert er als je merk dat hardop durft te zeggen? Wie daarop een eerlijk antwoord heeft, hoeft de rest niet mooier te maken dan het is.

Dank aan Indra Frishart van Dazure, die er ook dit jaar weer een fantastische middag van maakte.

Veelgestelde vragen

Wat is de Positive Finance Day?

Een jaarlijks evenement van stichting MaatschapWij en Dazure, mede mogelijk gemaakt door Triodos Bank, over een financiële sector die werkt voor mens, samenleving en planeet. De editie van 2026 was de achtste, met als thema 'naar een vitale economie'.

Wat is het Global Justice Report?

Een op 4 juni 2026 gepresenteerd rapport van het World Inequality Lab onder leiding van Thomas Piketty. Het rekent als eerste een volledige route door van nu naar 2100 waarin een leefbare planeet en hoog welzijn samengaan, mits decarbonisatie, sufficiëntie en minder ongelijkheid tegelijk gebeuren.

Wat is het rebound-effect van Jevons?

De observatie, voor het eerst beschreven door William Stanley Jevons in 1865, dat efficiëntiewinst het verbruik vaak juist opdrijft. Een dienst wordt goedkoper, dus gebruiken we er meer van. Moderne studies schatten dat dit effect 30 tot 100 procent van de milieuwinst kan opeten.

Wat betekent sufficiëntie voor merken?

Sturen op genoeg in plaats van op altijd meer, met wederkerigheid in de keten als uitgangspunt. Voor een merk is dat vooral een gedragstoets: verandert je bedrijf echt, of plak je er een groen verhaal overheen?

Bronnen

Positive Finance Day 2026, naar een vitale economie. MaatschapWij, Dazure en Triodos Bank, 10 juni 2026, Driebergen.
Jevons, W.S. (1865), The Coal Question; Sorrell, S. (2009), Jevons' Paradox revisited, Energy Policy.
World Inequality Lab (2026), Global Justice Report, Piketty e.a.; toelichting World Inequality Lab, 4 juni 2026.
Sprekers: Hans Stegeman (hoofdeconoom Triodos Bank), Heidi Leenaarts (oprichter United Economy) en Paul Schenderling (econoom, auteur van Er is leven na de groei).